surjIq rwhIN BwrqI kimaUinst lihr dy A`j auqy Jwq
Awlock: dlbIr isMG
sRI hrikSn isMG surjIq dI SKsIAq nUM kuJ hzwr SbdW jW kuJ sYNkVy pMinAW ivc smyt skxw
koeI sOKw kMm nhIN hY jdoN ik ieh pqw hovy ik aunHW dy jIvn dIAW keI prqW AYsIAW hn ijnHW
bwry aunHW kdy vI Awpxy mUMhoN koeI vI g`l nhIN khI[ Asl ivc qW Awm tkswlI kimaUinstW vWg
hI Kbry sRI surjIq kol vI ies g`l leI smW nw hovy ik auh AwpxI svY-jIvnI ilK ky kimaUinst
lihr dy Bwrq ivc augmx, augsx, ivgsx, iqlkx Aqy iPr inGrx qk dI gwQw AwpxI klm nwl ilK ky
C`f jwx-aus klm nwl ijs nwl auh jy inq nhIN qW hPqy ivc do lyK zrUr hI Awpxy pwrtI dy
pricAW leI ilKdy hn[ pr purwxI poc dy kimaUinst ies kMm nUM byloVw krwr idMdy hn ikauNik
aunHW dy ivcwr Anuswr aunHW kol krn leI hor keI swrQk kMm pey hn[
mYnUM cyqw hY jdoN mrhUm kwmryf sohx isMG joS AkwlI moricAW dw ieqhws ilK
rhy sn qW aunHW nUM bhuq swry hyTly pr ihqU kwmryf ikhw krdy sn ik auh AwpxI
svY-jIvnI ilK jwx qW ik Biv`K kol aunHW dy kwl Aqy aus kwl dy aunHW vloN idqy gey ibrqWq
rwhIN ieqhws nUM smJ skx dw koeI tkswlI AwDwr hovy[ pr iek p`ky Aqy kul vkqI ienklwbI vWg
sRI joS kol ies PjUl kMm leI smW nhIN sI[
iehI g`l sRI surjIq auqy vI lwgU huMdI hY ijhVy ies aumr ivc vI kul vkqI hI nhIN sgoN
kul vkqI nwloN vI v`D ienklwbI kwrkun vWg isrP AwpxI pwrtI hI nhIN sgoN Bwrq dyS dI isAwsq
ivc suDwr krn leI vI kMm kr rhy hn[ lgdw hY ik aunHW kol svY-jIvnI ilKx vrgy PwlqU
kMmW leI ivhl hI nhIN hY[ jy auh AwpxI aus klm nwl, ijs nwl auh Awpxy pwrtI prcy leI
hPqy ivc G`to G`t iek lyK zrUr ilKdy hn, AwpxI svY-jIvnI vI ilK dyx qW auh ies dyS ivc
kimaUinst pwrtI dy ieqhws dy lyKx dI bhuq v`fI syvw kr skdy hn[ pr iek p`ky Aqy tkswlI kul
vkqI ienklwbI vWg sRI surjIq AwpxI svY-jIvnI ilKx vrgy PzUl kMm ivc nhIN pYxw
cwhuMdy jdoN ik kimaUinstW dy kihx vWg krn leI hor bhuq swrw kMm ipAw hY[
jy sRI surjIq Awp ilKdy qW ieh iek ieqhwsk dsqwvyz huMdw ik ikvyN pMjwb ivc hI nhIN
sgoN Bwrq ivc vI kimaUinst lihr augsI, ivgsI, auBrI Aqy Pyr aus hwlq qk inGrI ijs hwlq qk
hux ieh inGrI hoeI hY ik ies nUM Bwrq ivc Awpxy leI koeI rsqw hI nhIN l`B irhw[ ikauN nhIN
l`B irhw? ikauN hwlq ieh ho gey hn ik Bwrq dI qIjy nMbr dI pwrtI dI mwnqw vI cox kimSn ny
r`dkr idqI hoeI hY Aqy ies dI bhwlI leI huxy jhy hI pwrtI ny Awpxy progrwm ivc hI qbdIlI
kIqI hY? auh ikhVIAW ieqhwsk ZlqIAW hn ijhVIAW kimaUinst lihr ny kIqIAW ik Aj ienklwb dI
koeI g`l hI nhIN kr irhw, pr pwrtI dI kOmI mwnqw bcwaux dI koiSS ivc pwrtI dw progrwm qk
bdlx dI nObq Aw geI hY?
jdoN surjIq vrgw lIfr AwpxI svY-jIvnI rwhIN AwpxI lihr dw ieqhws ilKx leI smW nw k`F
skdw hovy qW ieh kMm iksy hor nUM krnw pYNdw hY[ ies mwmly ivc ieh kMm SmIl dy izMmy lgw
hY ijhVw ik iek pRiqBwvwn nOjvwn p`qrkwr hY[ pr sRI surjIq dI jIvnI Aqy jIvnI rwhIN BwrqI
kimaUinst lihr dw ieqhws ilK skx leI isrP pRiqBw dI hI nhIN sgoN ieqhws dI fUMGI jwxkwrI
vI loVINdI hY[ lokgIq pRkwSn vloN CwpI geI SmIl dI ies pusqk ivc ieqhws dI ipCLKurI Jwq dI
kmI rVkdI hY[ iPr vI SmIl dy h`k ivc ieh g`l jWdI hY ik aus ny jy bIqy hoey klH dI
kimaUinst lihr dy auqwrW cVwvW bwry tu`BI TIk qrW nhIN lweI qW aus ny A`j dI hwlq bwry shI
Aqy Awm AwdmI dI sqh auqy auqr ky Bwrq dI kimaUinst isAwsq nUM smJx dI koiSS kIqI hY[ ies
dI A`j ies leI sKq loV sI Aqy hY ikauNik Kud kimaUinst pwrtIAW dy nyqw ies v`l GoKvIN nzr
mwrn qoN jW qW kMnIN kqrwauNdy hn jW Suqr murg vWg DOxW nUM zmIn ivc dy ky hkIkqW nUM
nzrAMdwz krI jWdy hn[
isAwsq dw rusqmy ihMd-hrikSn surjIq dw rwjsI jIvn dy muFly SbdW ivc hI lyKk
vwieAw surjIq hYlo tU ie`kIvIN sdI dy isrlyK hyT ijQy sRI surjIq dI jIvnI dIAW
prwpqIAW nUM sMkyqk rUp ivc drj krdw hY auQy nwl hI AwpxI Koj dIAW sImqwvW vl vI AxilKq
sMkyq krdw hY[ ieh sImqweIAW aus dIAW nw ho ky vI aus dIAW ho jWdIAW hn ikauNik aus ny
BwrqI jW pMjwb dI kimaUinst pwrtI dy ivkws nUM vwcdy hoey bhuq kwhlI qoN kMm ilAw hY[ lgdw
hY ik ijvyN ik auh kMm mukwaux leI kwhlI ivc sI[ ies leI bhuq swry s`cy Aqy hkIkI vkUey
pusqk dw ih`sw bxnoN rih gey hn[ iehI nhIN, lyKk ies g`l dw vI cMgI qrW ivSlySx nhIN kr
sikAw ik auh ikhVy gux sn ijnW krky sRI surjIq ny sWJI pwrtI smyN hor koeI nyqw pMjwb ivc
pYdw nhIN hox idqw? jW hor koeI nyqw ikauN pYdw nhIN hoieAw? iehI g`l mgroN sI pI AweI
(AYm) dI pMjwb eIkweI auqy vI lwgU huMdI rhI hY Aqy A`j qk vI lwgU hY[ pMjwb eIkweI ivc
koeI vI nyqw EnI dyr qk sPl hoxw qW dUr, isr qk vI c`ukx dI ihMmq nhIN kr skdw jdoN qk aus
nUM sRI surjIq dw QwpVw nw hovy[ jy nhIN ieqbwr qW sI pI AYm dI A`j dI pMjwb dI lIfriSp
nUM kdy AwP dI irkwrf g`lW krdy hoey suxo, Awpy pqw lg jwvygw[
SmIl ny AwpxI pusqk dy do Bwg kIqy hn[ pihly Bwg ivc aus ny Aj dI siQqI ivc kimaUnist
pwrtIAW Aqy kimaUinzm dy sMdrB ivc kimaUinst lihr dw ivSlySx krn dI koiSS kIqI hY[ ies Bwg
dy s`q cYptrW nUM pVHdy hoey iek vwrI qW BulyKw pYNdw hY ik AsIN sRI hrikSn isMG surjIq dI
isAwsI jIvnI nhIN sgoN Aj dI kimaUinst isAwsq dw AKbwrI p`Dr dw ivSlySx pVH rhy hW[ dUjy
Bwg ivc aus ny surjIq dy jIvn ivcly kuJ Aihm pVwvW nUM pMj cYptrW ivc vMf ky pyS kIqw hY
ijs ivcoN aus dy iek AYsI SKsIAq dy auBrn dy skyq imldy hn ijhVw ik Aj swry sMswr leI nhIN
qW swry Bwrq leI iek AcMBw zrur hY Aqy ijhVw Bwrq dI isAwsq dy iek Aihm pVw auqy ikMg mykr
dI Buimkw Adw krn qk phuMc igAw hY[ kyNdr ivc qIsrI iDr auswrn leI aus vloN kIqy jw rhy
inrMqr Xqn dsdy hn ik auh Bwrq dI bdl rhI isAwsq bwry ikMnw cyqMn hY[ pihlW sWJy morcy
isrP rwjW qk hI sImq kIqy hoey sn pr AkqUbr 2000 ivc hoeI mIitMg ivc hux kyNdr ivc vI ksy
sWJy morcy ivc sI pI AYm dI SmUlIAq dw PYslw ienHW inrMqr XqnW dI rOSnI ivc hI dyKxw
cwhIdw hY[
ijvyN ik mYN aupr iliKAw hY, SmIl dI pusqk ivcoN A`j dI kimaUinst isAwsq dI A`j dI
siQqI dw ivSlySx qW idKweI idMdw hY pr sRI hrikSn isMG surjIq vrgI SKsIAq dI jIvnI dI isrP
Jlk mwqr hI imldI hY[ iPr vI SmIl dI imhnq ies g`loN sPl hY ik aus ny surjIq dI jIvnI nUM
ilKx leI pihlw hMBlw mwirAw hY[ surjIq dI jIvnI dw shI Aqy pUrw vyrvw ilkx leI keI hor
XqnW dI loV hY[ jy sRI surjIq AwpxI srgrm isAwsq (ijhVw ik surjIq dI izMdgI dI ikqwb ivc
nhIN hY) qoN Cu`tI lY ky Awp hI AwpxI svY-jIvnI ilKx qW ieh vI BwrqI kimaUinst lihr dI iek
mh`qvpUrn syvw hI hovygI[ pr hwl dI GVI svwl hY ik hux syvw kimaUinst AwdrS (ienklwb) dI
ho rhI hY ik kimaUinst pwrlImwnI isAwsq dI?
pusqk dy srvrk auqy gurbcn dy ienW SbdW dI swrQkqw lukI hoeI nhIN hY ik kwmryf surjIq
Awp iek pUrI ikqwb hn ijs nUM pVnw/inrIKx krnw phwV ij`fw kMm hY[ eyny v`fy phwV dI isrP
iek prq vI jy SmIl Prolx ivc sPl ho sikAw hovy qW auh sPl ikhw jw skdw hY[