darya1.jpg (3277 bytes)
5abi.com

sangeet-tit2.jpg (10164 bytes)

sMprk
info@5abi.com

mIl p`Qr
iekbwl mwhl

Iqbal1xx.jpg (2764 bytes)

iekbwl mwhl

Awsw isMG "msqwnw" ie`ko ie`k pMjwbI gwiek hY ijs nMU 'pdm SRI' snmwn nwl invwijAw igAw hY[ aus ny aumr Br swP suQry Aqy swihiqk gIq gwey hn[ aus dy bhuq smW pihlW gwey gIqW dI PrmwieS, A`j vI, ryfIE au`qy huMdI rihMdI hY[

auh AwpxI smkwlI Aqy ies sdI dI isrmOr pMjwbI gwiekw suirMdr kOr dw sB qoN vD smW joVIdwr irhw hY[ cwr ku dhwky inBI, ies joVI ny pMjwbI nMU keI Amr gIq id`qy hn[

ieMnIAW PIqIAW dy bwvjUd Awsw isMG "msqwnw" dw, iek`ly dw, koeI AY`l. pI. rIkwrf nhIN[ kI ies iv`c isrP AY`c. AY~m. vI. grwmoPon kMpnI dw hI ksUr hY? pMjwbI BweIcwrw ies dlIl dw auhlw lY skdw hY, pr AsIN pMjwbI dy ies cMgy gwiek pRqI AwpxI AxgihlI dy doS qoN bc nhIN skdy[ irkwrizMg kMpnIAW Awp vI au`dm krdIAW hn, pr auh sbMDq BweIcwry v`loN ieSwry vI aufIkdIAW hn[ jo ivkdw hY, auh auhI gIq rIkwrf krky mwrkIt iv`c ByjdIAW hn[

mastana-mahal_200.jpg (14734 bytes)

iekbwl mwhl Aqy Awsw isMG "msqwnw"

aumr dy s`qrivAW nMU t`py hoey Awsw isMG "msqwnw" nMU ies g`l dw fwFw du`K hY[ keI vwr auh inrwS ho ky pukwr vI au`Tdw hY, "pMjwbI iv`c hr l`lU pMjU dw AY`l. pI. bixAW hY[ mWey Xw... swfw hI koeI AY`l. pI. nhIN, swfw ksUr ieh hY ik AsIN mWeI Xw... swihiqk gIq gwey ny!"
"mW Xw…" aus dw qkIAw klwm hY[ auh ieh gwlH pUrI kdy nhIN boldw; mW qy Xw Sbd qoN bwAd dy bolW nMU auh mMUh mIt ky AMdr hI Kw lYNdw hY[ bhuqI vwr auh AwpxI g`l iesy slok nwl surU krdw hY qy iesy nwl hI mukwauNdw hY[

Awsw isMG "msqwnw" nwl myrI pihlI mulwkwq 1977 iv`c hoeI jdoN auh puSpw hMs Aqy jsvMq jOlI nwl trWto AwieAw sI[ mYN aus dw ie`k SoA brYmtn iv`c krvwieAw sI[ ies mulwkwq qoN bwAd aus ny myrw nW Awpxy dosqW dI sUcI iv`c Swml kr ilAw[

aus dw nW, aus dy mwipAW ny, gurU grMMQ swihb iv`coN "A" A`Kr inklx au`qy r`iKAw sI, Aqy "msqwnw", aus dy nW nwl skUl iv`c pVHidAW aus dy ie`k AiDAwpk ny joiVAw[ auh CyvIN jmwq iv`c hI sI[ ie`k idn auh vDyry hI SrwrqW kr irhw sI[ aus dy AiDAwpk ny SrwrqW krdy nMU PV ilAw Aqy ikhw, "auey AwisAw, qMU bVIAW msqwnIAW kr irhw eyN[" Awsw isMG aus idn qoN "msqwnw" bx igAw[

Awsw isMG "msqwnw" 22 Agsq, 1927, nMU SyKUpurw iv`c pYdw hoieAw[ aus dy ipqw dw nW s. pRIqm isMG Aqy mwqw dw nW bIbI AMimRq kOr sI[ ausnUM gwaux dw SOk bcpn qoN hI sI[ sMgIq dI m`uFlI is`iKAw ausny pMfq durgw pRSwd qoN hwsl kIqI[ bwkwiedw is`iKAw dw ieh dOr koeI bhuqw smW nhIN c`ilAw[ sur dw aus nMU r`b vloN hI vrdwn hY, Aqy cMgI SwierI dI cox iv`c, aus dI qIKx b`uDI, gwiekI dy hr moV au`qy, aus nMU AgvweI idMdI rhI hY[

ryfIE qoN aus dw pihlw gIq, Bwrq dI vMf qoN bwAd, sMn 1949 iv`c, prswirq hoieAw[ aus gIq dy bol sn, "TMFIey hvwey ikhVy pwisEN qUM AweI eyN["

msqwny dy pirvwr nMU imlx dw mOkw mYnUM pihlI vwr PrvrI 1978 iv`c aus dy Gr imilAw[ aus dI jIvn swQx, SIlw kuJ vrHy hoey, kYNsr dI nwmurwd ibmwrI h`QoN sdw leI ivCoVw dy geI[ auh ie`k pu`qr Aqy ie`k DI dw ipqw hY[ b`icAW nMU ipqw dI gwiekI iv`c koeI bhuqI idlcspI nhIN[ dyS dI vMf qoN bwAd ausny id`lI iv`c vsybw AKiqAwr kIqw; hux au`Qy hI nIm rItwierf izMdgI gzwr irhw hY[

dyKx nMU "msqwnw" bVI golmol ijhI cIz nzr AwauNdw hY[ aus dw nW vI kuJ Ajyhw hY ijhVw aus dy gol hox dw isrlyK hI jwpdw hY[ ieMJ nzr AwauNdw hY ijvyN aus dw nW Aqy aus dw ivAkqIqv ie`k dUjy leI mycw lY ky bxvwey gey hox[ aus dw gol ichrw, iPkso Aqy for nwl ks ky suAwrI hoeI dwVHI, cMgy mwvy nwl pwxI dw iC`tw dy ky Gotky bMnHI hoeI p`g, mDrw k`d, Aqy vwhvw vDI hoeI gogV; ieh swrIAW KwsIAqW aus dy Awkwr dI gol id`K nMU hor auBwrdIAW hn[

aus dI gol mol id`K qoN aus dy suBwA Aqy soc bwry bhuqw nhIN qW kuJ motIAW-motIAW g`lW qusIN zrUr b`uJ skdy ho[ imswl vjoN auh Kwx pIx dw bhuq SOkIn hovygw, auh h`sx hswaux iv`c XkIn r`Kdw hovygw, aus nMU g`lW PurdIAW Aqy kihxIAW AwauNdIAW hoxgIAW, aus nMU ies g`l dI icMqw rihMdI hovygI ik Awpxy mDry k`d kwrn auh ikqy AxgOilAw jW luikAw nw rih jwvy[

ijMnW auh pIx dw SOkIn hY au`nw hI aus nUM Kwx dw cskw vI hY[ auh iQMdy iv`c nucVdy prONTy, rogn joS, kbwb, BuMny hoey AWfy bhuq psMd krdw hY[ fwktrW dw p`kw XkIn hY ik ieMnIN iQMdI Kurwk Kw ky koeI AwdmI 40 swl qoN v`D nhIN ijauN skdw[ auhnW dy ihswb nwl "msqwnw" AwpxI aumr qoN 30 swl v`D ijauN cuikAw hY[

ie`k vwr aus dy fwktr ny aus nMU mSvrw id`qw ik auh Srwb pIxI C`f dyvy[ msqwny ny ikhw, "mWeI Xw... fwktr swihb! ieh kI zulm krn l`gy ho[ jy qusIN dwrU Cufw id`qI qW AsIN qW mW Xw... mr jwvWgy["

fwktr ny msqwny dy qrly au`qy psIj ky ikhw, "ieh g`l hY, qW isrP ie`k A`D pY`g kdy kdweIN pI ilAw kro, v`D nhIN!"

mastana-dost_15000.jpg (19206 bytes)

msqwnw, swQI Aqy iekbwl

Agly idn "msqwnw" l`sI pIx vwLy iglws iv`c pUrw ADIAw aultw irhw sI[ aus dI pqnI ny ikhw, "ieh kI kr rhy ho? Srwb pIxI qW fwktr ny quhwnMU mnHW kIqI sI["

msqwny ny ikhw, "pY`g bxw irhw hW... fwktr ny ikhw sI, ie`k pY`g pI ilAw kro["

auh 1977 iv`c trWto AwieAw qW mYN, puSpw hMs Aqy kuldIp dIpk nwl, aus dw ie`k AY`l. pI. iqAwr kIqw sI[ aus dy gIq irkwrf krn leI aus nMU mYN stUfIE lY igAw[ mweIkroPon A`gy ibTwaux qoN ip`CoN jdoN mYN aus nMU gIq SurU krn leI ikhw qW aus ny isr ihlwauNidAW AwiKAw, "gwux leI PIilMg nhIN Aw rhI["

pMj ku imMt ip`CoN mYN iPr aus nMU gIq SurU krn leI ieSwrw kIqw qW aus ny iPr auhI jvwb id`qw, "mW Xw... PIilMg nhIN Aw rhI!"

myry kol KVHy jsvMq jOlI ny mYnUM ikhw, "boql qoN ibnW msqwny iv`c PIilMg nhIN AwauxI["

mYN B`jky nyVy dy Tyky qoN boql ilAWdI, ijs nMU vyKidAW hI msqwny dIAW A`KW iv`c cmk Aw geI Aqy pY`g AMdr jWidAW hI gIq aus dI zubwn au`qy Kyfx l`gw[

msqwny dI BrvIN dwVHI qoN ieMJ jwpygw ijvyN aus dw jUVw vI ieMnW hI v`fw hovygw, pr aus nMU pgVI qoN ibnW dyK ky quhwnMU bhuq hYrwnI hovygI[ aus dw isr hQylI vWg swPL hY[ ie`k vwr auh kihx l`gw, "ijhVy vwl, r`b ny, mWeI Xw... swfy isr au`qy lwauxy sn, auh aus ny pqw nhIN iks KuSI iv`c swfy iF`f au`qy lw C`fy hn qy auh vI mweI Xw... du`gxy krky["

Awpxy ipMfy dy vwlW kwrn aus nUM Awpxy dosqW dIAW it`crW sihxIAW pYNdIAW hn[ ie`k vwr "msqwnw", suirMdr kOr, hzwrw isMG rmqw, Aqy pRkwS kOr, kuJ swizMidAW dI tolI lY ky, Awgry progrwm krn jw rhy sn[ rwh iv`c kosI dy ie`k Fwby au`qy cwh pIx leI ruky[ ieh jgHw AWfy vwly prWTy Aqy mwhW dI dwl leI mShUr sI[ Fwby dy nyVy hI ie`k ir`C ncwaux vwlw mdwrI iml igAw[ rmqw mdwrI nMU kihx l`gw, "suxw beI, qmwSw idKwaux dw kI lvyNgw?"

mdwrI ny ikhw, "jI pMj rupey["

rmqw kihx l`gw, "auey ieMnNy rup`eIey! qMU do rupey k`F, AsIN qYnMU Awpxy ir`C dw qmwSw idKw idMdy hW[" nwl hI ausny ip`Cy Aw rhy "msqwny" nMU ikhw, "jrw k`pVy lwh ky AweIN msqwinAW["

"msqwnw" auhnW twvyN pMjwbI gwiekW iv`coN hY ijhVy cMgw pVHy hoey hn[ aus ny dyS dI vMf qoN swl ku pihlW lwhOr dy Kwlsw kwlj qoN bI. ey. pws kr leI sI[ pMjwb dy mOjUdw m`uK mMqrI pRkwS isMG bwdl dw auh hm-jmwqI irhw hY[

dyS dI vMf qoN bwAd auh id`lI Aw itikAw, ij`Qy auh irzrv bY~k dw mulwzm ho igAw[ kuJ vrHy hoey auh ie`k au`c AiDkwrI vjoN, bY~k qoN irtwier ho cu`kw hY[

msqwny ny Awpxy gwiekI jIvn iv`c bhuqw smW suirMdr kOr dy nwl styjW au`qy hI nhIN sgoN irkwrfW iv`c vI swQ id`qw[ A&sos hY ipCly kuJ ku swlW qoN dovyN Al`g-Al`g gwauNdy hn, ijs dw msqwny nMU bhuq hI du`K hY[

jwpdw hY, bY~k dI lMbI nOkrI dy is`ty vjoN, ihswb ikqwb aus dy h`fIN rc igAw hY[ Swied iesy kwrn auh Awpxy p`ilEN BwvyN pYsw nw k`Fy, pr sWJy ienwmW jW PIs iv`coN ijMnW-ijMnW iksy dy ih`sy AwauNdw hY, aus iv`c ie`k pweI dw Prk nhIN pYx idMdw[ dUsry pwsy aus dI mwlI hwlq ieMnIN vDIAw hY ik jy auh cwhy AwpxI ihswbI ikqwbI Awdq qoN Cu`tI lY skdw hY, pr ieh Awdq hux aus suBwA dw ih`sw bx cu`kI hY[

ie`k vwr id`lI suirMdr kOr dy Gr qoN QoVHI dUr ie`k kwlj dy smwgm iv`c suirMdr kOr Aqy "msqwnw" AwpxW progrwm pyS krn gey; aus Swm mYN vI nwl hI sW[ progrwm Kqm hox qoN bwAd prbMDkW ny suirMdr kOr Aqy msqwny dI &Is dy ky ivdw kr id`qw[ "msqwnw" prbMDkW nMU kihx l`gw, "mYnUM Gr phuMcx leI tYksI jogy pYsy qW idE!"

auhnW ny msqwny nMU ie`k sO rupey dw not PVw id`qw[ msqwny ny auh rupey AwpxI jyb iv`c pwey, Aqy bwhr Aw ky suirMdr kOr nMU kihx l`gw, "mYnUM nyVy dy lokl bs A`fy au`qy qW C`f dyeIN, mYN au`QoN Gr jwx leI b`s lY lvWgw[ mW Xw. . ienHW pYisAW nwl boql lvWgy["

msqwny nMU myrI qy suirMdr kOr dI nyVqw rVkdI hY, ijs dw kwrn A`j q`k myrI smJ iv`c nhIN AwieAw[ 1981 iv`c id`lI igAw qW hmySw vWg mYN suirMdr kOr kol hI TihirAw[ ie`k idn "msqwnw" Acwnk iml igAw; mYnUM vyKidAW hI kihx l`gw, "kI g`l, jdoN vI AwaunY, is`Dw kstm AwiPs (Bwv suirMdr kOr dy Gr) hI jw TihrdY, swfy kol mweIN Xw... dwrU nhIN jW rotI pwxI nhIN? suirMdr kOr qW pu`qr ieMJ bxwauNdI hY ijvyN pMjwb AYNf isMD bY~k AwpxIAW bRWcW KolHdI hY["

mYN ikhw, "msqwnw jI, qusIN ij`dx khoN, mYN quhwfy kol hwzr ho jwvWgw["

&Yslw hoieAw ik Agly idn mYN msqwny dy irzrv bY~k dy dPqr jw ky aus nwl lMc krW[

mYN ieh qW nhIN sI soicAw ik "msqwnw" mYnUM lMc leI ASokw jW Ebrwey hotl iv`c lY ky jwvygw, pr mYN ieh zrUr smJdw sW ik auh nyVy dy iksy sw& suQry rYstorY~t leI zrUr zor pwvygw[

jdoN mYN aus dy dPqr p`ujw qW auh AwpxI kursI qoN au`iTAw Aqy myz dy nwl itkwieAw hoieAw itPn-kYrIAr cu`k ky, mYnUM auqlI mMjl au`qy bY~k dI kMtIn iv`c lY viVAw[ au`Qy aus ny ie`k myz au`qy it&n-kYrIAr KoilHAw, ijsdy ie`k f`by iv`c do prWTy sn Aqy dUsry iv`c qrI vwlw ie`k AWfw[ aus ny AWfw cmcy nwl A`Do A`D kIqw; A`Dw ih`sw Aqy A`DI qrI ie`k KwlI f`by iv`c myry leI pw ky, qy do prWTy mYnUM PVw ky kihx l`gw, "qUM SurU kr, mYN kMntIn vwilAW qoN Awpxy leI do rotIAW luhw ilAwvW["

ies g`l nMU Awsw isMG "msqwnw" dI bhwdrI hI kihxW cwhIdw hY ik pMjwbI BweIcwry vloN imAwrI gIqW leI koeI pryrnw-jnk huMGwrw nw imlx dy bwvjUd, auh gwiekI dy Awpxy cuxy rwh qoN rqw nhIN iQVikAw[

AsIN sMjIdw gwiekI dw ikMnW ku mu`l pwauNdy hW, ies dw qjrbw mYnUM audoN hoieAw jdoN trWto iv`c ie`k gurdvwry dy prbMDkW ny myry rwhIN msqwny nMU bulwieAw[ "msqwnw" gurdvwry phuMicAw qW sMgq cMgI juVI hoeI sI[ msqwny ny Sbd gwieAw, "mwDo hm AYsy qUM AYsw["

gurbwxI dy ies Sbd iv`c Kws qrHW dI AiDAwqmk DUA hY[ msqwny ny ieh Sbd gwieAw vI bVy drd nwl pr ies Sbd au`qy aus nMU SrDwlUAW vloN do-do fwlr dy not hI ienwm iv`c imly[

"msqwnw" bVw mwXUs hoieAw[ mYN koLoN au`Tky aus dy kMn iv`c ikhw, "jy Bytw cwhuMdy ho, koeI jzbwqI ijhI cIz suxwE["

"msqwnw" myrI g`l smJ igAw[ aus ny crn isMG 's&rI' dI kivqw suxwauxI SurU kIqI, "nWvyN gurU jd kqlgwh 'c Awey, j`lwdW nMU q`k ky bVy muskrwey[" ies kivqw dy pihly imsry au`qy hI pMj-pMj dy not mINh vWg vrHn l`gy[ AKIr au`qy jdoN Bytw hoeI mwieAw msqwny ny igxI qW ieh 300 fwlr qoN v`D sI[

mYN ieh nhIN kihMdw ik msqwny nMU ies kivqw au`qy ienwm nhIN sI imlxw cwhIdw[ AMq nMU ies kivqw iv`c aus mhwn rUhwnI SkqI dw pRBwvSwlI vrnx hY ijs dw gurU qyg bhwdr swkwr rUp sn, qy ijs dy SWq bl A`gy jbr byvs sI[ myrw Bwv isrP ieMnW hY ik vDIAw sur iv`c gwey "mwDo hm AYsy qUM AYsw" ijhy fUMGy qy vyg Bry Sbd dw sMgqW dy idlW au`qy hor vI fUMGw Asr hoxw cwhIdw sI[

"msqwnw" Awpxy Kyqr iv`c bVw prp`k gwiek hY, isvwey ie`k g`l dy aus nMU "n" qy "x" dw &rk krn iv`c muSikl AwauNdI hY[ jdoN auh "eyDr kxkW EDr kxkW" gwaux vyly "eyDr knkW EDr knkW" kihMdw hY qW ieh g`l vDIAw ir`JI hoeI dwL iv`c, kokVUAW vWg rVkdI hY[

aus dy pRSMskW ny aus au`qy vDyry hI zor pwieAw ik auh "n" qy "x" dw Prk pCwxy qW aus ny ies pwsy v`l aucycw iDAwn dyx dI Twx leI[ kuJ vrHy hoey suirMdr kOr Aqy msqwny dw ie`k AY`l. pI. "pMjwbI dy nON rqn" rIlIz hoieAw sI[ aus iv`c purwxy SwierW dw klwm bVy suc`jy rMg iv`c pyS kIqw igAw hY[ msqwny ny ies iv`c pIlU dw iliKAw imrzw bVy suhxy qrIky nwl pyS kIqw, pr ies iv`c aus ny "kwnIAW" Sbd nMU "kwxIAW" kihx nwl swrw mzw ikrkrw kr id`qw hY[

ieh KwmI BwvyN muhMmd rPI iv`c vI sI pr aus dy ipCokV v`l Aqy aus dI smu`cI gwiekI v`l dyKidAW aus dI ieh CotI ijhI Bu`l Axif`T ho skdI hY[ msqwny iv`c ieh izAwdw rVkdI hY ik auh inrol pMjwbI dw gwiek hY Aqy SyKUpury vrgy TyT pMjwbI ielwky dw jMm& hY[

pr hux q`k msqwny ny, "n" "x" dw Prk pwey, ibnW jo kuJ gwieAw hY auh swnMU isr m`Qy kbUlxw cwhIdw hY ikauN ik auh swfy s`iBAwcwrk ivrsy dw v`fmulw ih`sw hY[

aus dy gwey gIqW dI igxqI BwvyN G`t hY, pr aunHW dI aumr lMmyrI hY[ lok gIqW iv`c aus dI gweI hoeI "hIr" ie`k v`KrI pihcwx bx cu`kI hY[ aus ny ij`Qy nMd lwl nUrpurI dy gIq "b`ly nI pMjwb dIey Syr bcIey" qy crn isMG s&rI dw gIq "kuMflW nMU pu`C gorIey" ijhy iSMgwr rs dy gIq gwey hn, au`Qy iSv btwlvI dIAW rcnwvW, "mYnUM qyrw Sbwb lY bYTw", "isKr dupihr isr 'qy" Aqy "r`uK" Aqy pRkwS swQI dI gzL, "jdoN myrI ArQI auTw ky clxgy" Awid nMU Awpxy sur bKSky Amr kr id`qy hn[ aus dy hwsy dy gIq vI sroiqAW vloN Swhy gey, "pMfq jI kI ieh lwl myrw" (suirMdr kOr nwl gwieAw ie`k dugwxw), "mYnUM lokW id`qI vDweI kwkw jMm ipAw", Aqy "byS`k KwlI boql qoVo" Awid Swml hn[ ghu nwl vyKIey qW msqwnw bIqI sdI dw pMjwbI gwiekI dw ie`k sMpUrn gwiek hY ijs dy gwey gIqW dI qwzgI sdw brkrwr rhygI[

pMjwbI kivqw iv`c ikMnW kuJ gwaux vwlw ipAw hY[ msqwny ny swihqk rcnwvW gwaux dI ijhVI rIq qorI hY aus nMU A`gy vDwaux dI loV A`j vI EnI hI hY ijMnIN pihlW sI[ prdysW iv`c vsdy pMjwbIAW leI qW ies dI loV hor vI vDyry hY[ kyvl swihqk gIqW Aqy sMgIq dy sumyl rwhIN hI auh Awpxy AS ivrsy nwl juV skdy hn[ pOp DunW qyy clMq ijhy gIq, gwiekW leI, vkqI Suhrq qW pYdw kr skdy hn, pr auhnW leI s`iBAwcwrk Kyqr iv`c koeI invyklI QW pYdw nhIN kr skdy[ Awaux vwLI pIVHI dy gwiekW qoN "msqwnw" aumId r`Kdw hY ik jy auhnW ny pMjwbI gwiekI iv`c koeI invyklw sQwn bxwauxw hY qW auhnW nMU gMBIrqw nwl ies pwsy iDAwn dyxw hI pvygw[ Awsw isMG "msqwnw" pMjwbI gwiekI dw 'mIl p`Qr' hY Aqy Awaux vwlIAW swfIAW nslW ies vDIAw klwkwr dI pMjwbI bolI Aqy s`iBAwcwr nMU dyx qoN bhuq kuJ is`K skdIAW hn[

*A&sos hY ik pMjwbI gwiekI dw ieh mhwn gwiek 23 meI 1999 iv`c swQoN sdw leI ivCoVw lY igAw hY[


darya1.jpg (3265 bytes)
(c)copyright 1999-2003, 5abi