ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਯਾਸਾਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਪਿੱਛੋਂ ?

ਯਾਸਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੇਂ ਮੋੜ ਉਤੇ ਲੈ ਆਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ਼ ਦਾ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੀਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮਹਿਬੂਬ ਆਗੂ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨੀ ਦੇਰ ਤੀਕ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿਚ ਅਮਨ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਮਸਲੇ ਵਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਯਾਸਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਇਕ ਟੈਰੋਰਿਸਟ (ਅੱਤਵਾਦੀ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 1975 ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਰਾਫ਼ਾਤ ਹੁਣ ਅਮਨ- ਪਸੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਧਰ ਓਸਲੋ ਵਿਚ ਹੋਈ ਗਲਬਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀ ਐਲ ਓ ਨੇ ਵੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤਸਲੀਮ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੈਲਸਟਾਈਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਪੀ.ਐਲ.ਓ) ਹੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਤਬਾਦਲਾ- ਏ- ਖ਼ਿਆਲਾਤ ਅਤੇ ਅਮਨ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ ਹੁਣ ਜਦਕਿ ਯਾਸਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਤਾਂ ਹਰ ਅਮਨ-ਪਸੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਦੇਸ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕਰੇ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਟੇਬਲ ਉਤੇ ਬੈਠਣ ਤੇ ਇਸ ਖ਼ਿੱਤੇ ਵਿਚ ਅਮਨ ਅੱਮਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ। ਸਾਡੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਟੋਨੀ ਬਲੇਅਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੌਰਜ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਭਿਆਲ਼ ਹਨ (ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਸ਼ ਦਾ ਪੂਡਲ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ)। ਆਪ ਜੀ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿਖ਼ੇ ਜੌਰਜ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼ ਤੋਂ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ- ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੈਲਸਟਾਈਨ ਦੇ ਮਸਲੇ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਲੱਭਣ । ਜੌਰਜ ਬੁਸ਼ ਨੇ ਕੌਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿਚ ਅਮਨ ਅੱਮਾਨ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਗੇ ।

ਯਾਸਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਬੇਸ਼ਕ ਇਕ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਲੀਡਰ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਸਲੋ ਐਕੌਰਡ ਤੇ ਫਿਰ ਕੈਂਪ ਡੇਵਿਡ ਵਾਲ਼ਾ ਸਮਝੌਤਾ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਗ਼ਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਝ ਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਵਲ੍ਹੋਂ ਤਾਂ ਫ਼ਲਸਤੀਂਨੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਹੱਕ ਲੈ ਲੈਣ ਦਾ ਹੀ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਕ ਦੂਰ- ਅੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੀਯਨਰੀ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰ ਦੀ ਇਹੋ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਈ ਵੇਰ ਅਜਿਹੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਤਾਂ ਏਨੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਛੇਕੜ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਵਾਸਤੇ ਚੰਗੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਦੋਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਿੱਲ ਕਲੰਟਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਜਿੰਨੀ ਛੋਟ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਯਾਸਾਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਦੇ ਫ਼ੇਰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਯਾਸਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਆਪ ਹੀ ਲੈਣ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠਾਣੀ ਰੱਖੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੁਣ ਇਹ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ਼ ਵੱਖ਼ ਗਰੁੱਪ ਆਪਸ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਖ਼ਹਿਬੜ ਪਏ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਨਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਜੇ ਜਨਵਰੀ 2005 ਵਿਚ ਆਉਣੀ ਹੈ । ਯਾਸਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅਲ ਅਕਸਾ ਮਾਰਟਾਇਰਜ਼ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਗੋਲ਼ੀ ਚਲਾ ਕੇ ਦੋ ਬੰਦੇ ਮਾਰ ਮੁਕਾਏ । ਇਹ ਘਟਨਾ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰੀ ਜਦੋਂ ਪੈਲਸਟਾਈਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪੀ ਐਲ ਓ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨੰਬਰ ਤਿੰਨ ਲੀਡਰ ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਪੀ ਐਲ ਓ ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਹਿਮੂਦ ਅੱਬਾਸ, ਯਾਸਾਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਆਏ ਸਨ। ਮੁੱਢਲੇ ਖ਼ਾੜਕੂ ਗਰੱਪ ਅੱਲ ਫ਼ਤਿਹ ਦੀ ਖ਼ਾੜਕੂ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਅਲ ਅਕਸਾ ਮਾਰਟਾਇਰਜ਼ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ਼ਰਮ ਖ਼ੂਨ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਮੂਦ ਅੱਬਾਸ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ ਦਾ ਚਮਚਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਲਈ ਸੱਚੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਬਾਸ ਨਾਲ਼ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਹਿਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਅੱਬਾਸ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ ਦਾ ਚਮਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸੱਗ਼ੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝੌਤਾਵਾਦੀ ਰੁਚੀ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੋਣਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਚਾਲ਼ੀਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਾਰਧਾੜ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ਼ ਵਧੇਰੇ ਜਾਨੀ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਫ਼ਲਸਤੀਂਨੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਇੱਟਾਂ, ਰੋੜਿਆਂ, ਜਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਹੌਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਹਿਮੂਦ ਅੱਬਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੈਂਡੀਡੇਟਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰੂਕ ਖਾਦੂਮੀ (ਅੱਬੂ ਲਤੀਫ਼) ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਉੱਭਰ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਵਿਅੱਕਤੀ ਓਸਲੋ ਐੱਕੌਰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਅਸਲ ਇਸੇ ਨੇ ਹੀ ਯਾਸਰ ਆਰਾਫ਼ਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਰੀਜੈਕਟ ਕਰ ਦੇਣ ।

ਕੋਈ ਵੀ ਮਸਲਾ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਬਾਂਝੋਂ ਹ੍ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ । ਜੋ ਹਾਲ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੇ ਦੇਸ ਈਰਾਕ ਦਾ ਲੜਾਈ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਭ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ ਜਾਂ ਗੂੱਟ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ ਨਪੰਨਸਕ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ।

ਸੋ ਦੋਸਤੋ ਮੇਰਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਲਸਤੀਂਨੀ ਸੁਆਲ ਦਾ ਭਵਿੱਖ਼ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ?

ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਲ਼ੰਡਨ

ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਨੂੰ ਲਿਖੋ